1. Giriş
Son yıllarda enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda konut projelerinde fotovoltaik güneş enerjisi sistemlerinin (GES) kullanımı yaygınlaşmıştır. Ancak uygulamada GES sistemlerinin hangi kritere göre boyutlandırıldığı konusunda çeşitli yanlış anlaşılmalar oluşabilmektedir.
Birçok kişi GES gücünün elektrik projesindeki talep gücüne veya ortak alan yüklerine göre hesaplandığını düşünmektedir. Oysa Enerji Kimlik Belgesi (EKB) ve Bina Enerji Performansı (BEP-TR) hesaplarında kullanılan yöntem farklıdır.
2. Enerji Kimlik Belgesi (EKB) Nedir?
Enerji Kimlik Belgesi, bir binanın enerji performansını gösteren resmi belgedir.
EKB hazırlanırken;
- Mimari proje,
- Mekanik tesisat projesi,
- Elektrik projesi,
- Yapı kabuğu özellikleri,
- Isı yalıtım bilgileri,
birlikte değerlendirilir.
Bu çalışmalar sonucunda binanın yıllık enerji performansı belirlenir ve enerji sınıfı oluşturulur.
3. Birincil Enerji Tüketimi Nedir?
EKB ve BEP-TR hesaplarında temel alınan kavram “Birincil Enerji Tüketimi”dir.
Birincil enerji tüketimi, binanın bir yıl boyunca ihtiyaç duyduğu toplam enerji miktarını ifade eder.
Bu hesap yalnızca elektrik tüketiminden oluşmaz.
Aşağıdaki sistemlerin tamamı hesap içerisine dahil edilir:
Mekanik Sistemler
- Isıtma sistemleri
- Soğutma sistemleri
- Havalandırma sistemleri
- Sıhhi sıcak su sistemleri
- Pompa sistemleri
- Yardımcı mekanik ekipmanlar
Elektrik Sistemleri
- İç aydınlatma
- Ortak alan aydınlatmaları
- Elektrik tüketimleri
- Yardımcı elektrik sistemleri
Dolayısıyla binanın yıllık enerji ihtiyacı belirlenirken hem mekanik hem de elektrik sistemleri birlikte değerlendirilmektedir.
4. Fotovoltaik Sistemler ve Yenilenebilir Enerji Katkısı
Fotovoltaik sistemler güneş enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren yenilenebilir enerji sistemleridir.
Çatı üzerine yerleştirilen paneller aracılığıyla üretilen enerji;
- Ortak alan yüklerinde kullanılabilir,
- Bina elektrik sistemine aktarılabilir,
- Şebeke ile senkron çalışabilir.
Bu sistemlerin yıllık üretimleri BEP-TR hesaplarına dahil edilir.
5. Yenilenebilir Enerji Hesabında Sadece Elektrik Değil Mekanik Sistemler de Dikkate Alınır
Enerji performansı değerlendirmelerinde yalnızca elektrik tüketimi esas alınmaz.
Binanın toplam enerji ihtiyacı belirlenirken:
- Isıtma,
- Soğutma,
- Havalandırma,
- Sıcak su,
- Aydınlatma,
gibi mekanik ve elektrik sistemleri birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle yenilenebilir enerji katkısı hesabında sadece elektrik panolarındaki güçler veya ortak alan yükleri esas alınmaz.
Binanın tamamının enerji performansı dikkate alınır.
6. Yenilenebilir Enerji Oranı Nasıl Hesaplanır?
BEP-TR yazılımında öncelikle binanın yıllık birincil enerji tüketimi hesaplanır.
Daha sonra fotovoltaik sistemler, güneş enerjisi sistemleri ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının yıllık enerji üretimi belirlenir.
Son aşamada;
Yenilenebilir Enerji Üretimi / Toplam Birincil Enerji Tüketimi
oranı hesaplanır.
Bu oran binanın enerji performans değerlendirmesinde kullanılır.
7. Konutlarda Fotovoltaik Sistemlerin Boyutlandırılması
Fotovoltaik sistemlerin büyüklüğü belirlenirken;
- Çatı alanı,
- Panel yerleşimi,
- Güneşlenme değerleri,
- Binanın enerji performansı,
- EKB ve BEP-TR sonuçları,
birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle aynı büyüklükte görünen iki farklı konut bloğunda farklı GES güçleri kullanılabilmektedir.
8. BEP-TR ve Ön Hesap Sonuç Formu
BEP-TR yazılımı tarafından oluşturulan Ön Hesap Sonuç Formu;
- Toplam birincil enerji tüketimini,
- Yenilenebilir enerji üretimini,
- Enerji performans değerlerini,
gösteren resmi belgedir.
Bu belge, yapı ruhsatı ve enerji performans süreçlerinde kullanılan temel dokümanlardan biridir.
9. Sonuç
Konut projelerinde fotovoltaik güneş enerjisi sistemleri yalnızca elektrik tüketimini azaltan sistemler değildir. Bu sistemler, Enerji Kimlik Belgesi ve BEP-TR hesapları kapsamında binanın genel enerji performansını iyileştiren yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.
Enerji performansı hesaplarında yalnızca elektrik yükleri değil; ısıtma, soğutma, havalandırma, sıcak su ve diğer mekanik sistemler de dikkate alınmaktadır.
Bu nedenle fotovoltaik sistemlerin yeterliliği veya büyüklüğü değerlendirilirken yalnızca elektrik projesindeki güç tablolarına bakmak yeterli değildir. Esas değerlendirme, BEP-TR yazılımı ile hazırlanan enerji performans hesapları ve Enerji Kimlik Belgesi sonuçları üzerinden yapılmaktadır.
Ayrıca mevcut enerji performansı mevzuatına göre konut projelerinde binanın yıllık birincil enerji ihtiyacının belirli bir kısmının yenilenebilir enerji kaynakları ile karşılanması hedeflenmekte olup, bu değerlendirme BEP-TR hesapları üzerinden gerçekleştirilmektedir.